Steve Stevaert (51) maakte in Vlaanderen een stormachtige politieke carrière door en ontpopte zich razendsnel tot grote publiekslieveling. Hij maakte naam door als verkeersminister en vice-premier te pogen om af te rekenen met, zoals hij het zelf noemt, de vervoersarmoede in zijn land.

“Van mijzelf zeg ik wel eens dat ik goed ben in twee dingen: geld verdienen en naar de zee kijken”, lacht Steve Stevaert. Wat letterlijk genomen een tikkeltje lastig is, omdat Hasselt, waar het Limburgse Provinciehuis zetelt, bepaald niet aan zee ligt. Maar het bleek gelukkig in figuurlijke zin: “geld verdienen en verder niets dus. Maar ik ben ook een overtuigd socialist en dat gaat goed samen met geld verdienen voor de gemeenschap.” Toch hebben zijn politieke ambities het gewonnen van zijn zakelijke talenten. “Het zijn de drie V’s die mij in de armen van de politiek hebben gedreven: verwondering, verontwaardiging en verantwoordelijkheid. Ik vond dat ik iets moest veranderen”, zo voegt Stevaert ongemerkt een vierde V aan zijn rijtje toe. “Ik ben een toegepast ideoloog. Ik trek ten strijde tegen alles wat volgens mij onrechtvaardig is. Nu ja, alles, ik heb mij toen toegelegd op het onderwerp mobiliteit. Ik vind namelijk dat ieder mens het recht heeft om zich te kunnen verplaatsen. In alle veiligheid en ook goed betaalbaar. Wat dit betreft heerste er in België een armoedige situatie. Op mobiliteitsgebied bestonden er alleen waardeloze analyses, want de enige zekerheid die experts bieden is dat zij zich altijd vergissen. Ik ben toen degene geweest die het thema mobiliteit op de politieke agenda heeft gekregen. Er was een gebrek aan visie op dit gebied, terwijl België kampte met een groot aantal verkeersslachtoffers – per jaar tweemaal zoveel als in Nederland.”

Stevaert analyseerde als Minister van Mobiliteit de geldende situatie en schrok van de conclusie dat mensen die verplicht zijn zich per auto te verplaatsen “ten onder gingen aan congestie” en dat er tegelijkertijd groepen mensen zijn die aan “vervoersarmoede” lijden. “Twee van elke drie 65-plussers kan zich geen vervoer veroorloven. Zelfs de bus is hun te duur. Eén op de vijf gezinnen kan het zich niet veroorloven om een auto te bezitten. En het is nog de schuld van de socialisten ook”, zo lijkt Stevaert zijn eigen nest te bevuilen. “Zij hebben ervoor gezorgd dat iedereen een auto kan rijden en nu raken de wegen verstopt. Aan de andere kant is een file een teken van welvaart. En is een land zonder files maar een triest land. Kent u zo’n land? En gaat het daar goed mee? Neen. Files betekenen dat er bedrijvigheid is, dat er mensen wonen die naar hun werk gaan.”

Uiteraard vindt Stevaert het wel belangrijk dat het fileprobleem uiteindelijk wordt opgelost. Hij heeft die oplossing ook. Voor een deel tenminste. “Het heeft alles te maken met veiligheid. Ik heb bedacht dat vrachtverkeer zoveel mogelijk van de autowegen moet verdwijnen. Dat maakt de wegen veiliger. Waarom zouden we niet de waterwegen gebruiken om vracht te vervoeren? Ik heb als minister de waterwegen gratis gemaakt om het gebruik ervan te promoten. En met succes. De tweede oplossing heeft ook te maken met veiligheid en is dat je het verkeer moet vertragen, want trager rijden zorgt voor een snellere doorstroming van het verkeer.” En de handhaving van dit alles? “Jaja, er zijn veel van die ‘nestkastjes’ bijgekomen. Er waren bezwaren tegen het flitsen van overtreders in verband met hun privacy. Allez, ik heb niets te maken met wie bang is om op de foto te komen met de verkeerde madam in zijn wagen.”

Echt anti-auto is Steve Stevaert niet; hij begrijpt dat auto’s noodzakelijk zijn. “Er zijn steeds meer gezinnen met meer dan één auto. Eén van de oorzaken daarvan is de chaotische ruimtelijke ordening in België. Je mocht hier bouwen waar je wilde. En waar in Nederlandse dorpen en steden de huizen dichtbij elkaar staan, bouwen de Belgen hun huizen langs de wegen. Heel vreemd, want wonen langs een weg betekent geluidsoverlast voor de bewoners en een minder veilige plek voor kinderen om te spelen. Het liefst zie ik een maximum snelheid van 30 km/h in bebouwde gebieden, maar het is ondenkbaar voor automobilisten om kilometerslang zo traag een dorp of stad uit te rijden omdat er nog steeds huizen langs de weg staan. Praktische problemen van de brede spreiding van de huizen volgen er dan met de aanleg van riolering en bekabeling tot het regelen van openbaar vervoer aan toe. Mensen wonen ver bij de bushaltes vandaan en de neiging om de auto te pakken neemt toe. Het autobezit is zelfs zo vergroeid met de samenleving dat de mens een auto is geworden. Zeggen we niet ‘ik sta daar geparkeerd’ als we het over onze wagen hebben?”

Stevaert bekijkt zijn eigen mobiliteit graag nuchter: “Mijn tweede wagen is de bus”. Waarmee hij als vanzelf het thema ‘gratis openbaar vervoer’ aansnijdt. Tegenwoordig reizen al in heel wat gemeenten bepaalde doelgroepen gratis, zoals kinderen en ouderen, maar Stevaert zou toch graag zien dat de gemeenten ‘zijn’ Hasselt, waar iedereen gratis met het openbaar vervoer reist, hierin zouden volgen. Maar vooralsnog zijn in België alleen de inwoners van en bezoekers aan deze plaats vrijgesteld van het kaartjes kopen. En dat alweer sinds 1 juli 1997. Stevaert: “Hasselt was destijds wat je noemt een slaapstad, dus met veel forensen die overdag op hun werk zijn. In de stad was het te stil. Sinds het gratis openbare vervoer is Hasselt een shop-stad geworden. Het openbaar vervoer wordt nu gebruikt door mensen die dat eerst niet deden. Dat is pure winst. Het leeg laten rondrijden van bussen is puur verlies. Naast het gratis openbaar vervoer is er een gericht parkeerbeleid voor auto’s en hebben we de betere voorzieningen voor fietsers verzorgd. Er zijn gratis bewaakte stallingen en je kunt gratis een fiets lenen om door de stad te rijden. ‘Met belgerinkel naar de winkel’ is onze slogan. Maar pas op: geen enkel openbaar vervoersysteem kan de file oplossen.”

“Ik heb bedacht dat vrachtverkeer zoveel mogelijk van de autowegen moet verdwijnen. Dat maakt de wegen veiliger”

“Het openbaar vervoer wordt nu gebruikt door mensen die dat eerst niet deden. Dat is pure winst”

Steve Stevaert is allesbehalve een geschoolde politicus. Hij volgde de hotelschool in Hasselt en verdiende veel geld met het opstarten en - bij gebleken succes - weer verkopen van vijftien cafés. Begin jaren tachtig rolde hij de locale politiek in, werd in 1994 burgemeester van Hasselt en verwierf faam door gratis openbaar vervoer in te voeren. Al vier jaar later trad Stevaert toe tot het Vlaamse parlement als vice-premier en Minister van Mobiliteit. Hij vroeg en kreeg veel aandacht voor verkeersveiligheid. Terug in Hasselt won hij in 2000 met overmacht de gemeenteraadsverkiezingen. Thans is hij Gouverneur (ongeveer vergelijkbaar met een Nederlandse Commissaris der Koningin) van de provincie Limburg en Minister van Staat.